Służba strażacka od samego zarania jej tworzenia związana była z dużym ryzykiem dla strażaka-ratownika. Chlubą naszej pożarniczej formacji jest ratowanie zagrożonego życia ludzkiego i wszelkiego mienia – nawet z narażeniem życia. Historia ochrony przeciwpożarowej na ziemiach polskich daje nam liczne przykłady takiego właśnie bezgranicznego poświęcenia pożarniczej braci. Jest to niewątpliwy przyczynek do tego, że zawód strażaka cieszy się w Polsce od wielu już lat najwyższym społecznym uznaniem i szacunkiem.

Państwo Polskie zawsze nagradzało wyróżnieniami zaszczytnymi strażaków, którzy w sposób szczególny wykazali się odwagą i poświęceniem w działaniach ratowniczo-gaśniczych. Wyróżnienia te odzwierciedlają istotę dewizy Orderu św. Stanisława. Niniejszy artykuł traktuje o wyróżnieniach, które otrzymać może strażak OSP.

Krzyż Zasługi za Dzielność (nadanie pierwsze i drugie)

Ustanowiony przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej rozporządzeniem z 7 marca 1928 r. Krzyż Zasługi za Dzielność nadaje się policjantom, funkcjonariuszom Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Pożarnej oraz żołnierzom za czyny spełnione w specjalnie ciężkich warunkach, z wykazaniem wyjątkowej odwagi, z narażeniem życia lub zdrowia, w obronie prawa, nietykalności granic państwowych oraz życia, mienia i bezpieczeństwa obywateli. Krzyż Zasługi za Dzielność może być wyjątkowo nadawany także innym osobom nie wymienionym wyżej (np. strażakom OSP). Może on być nadany tej samej osobie wielokrotnie. Wyróżnienie nadaje Prezydent RP.

  Ustanowiony ustawą z 17 lutego 1960 r. medal „Za ofiarność i odwagę” stanowi nagrodę dla osób, które z narażeniem życia lub zdrowia ratowały zagrożone życie ludzkie lub mienie. Medal „Za ofiarność i odwagę” może być nadany tej samej osobie wielokrotnie. Wyróżnienie nadaje Prezydent RP. To wyróżnienie strażacy OSP otrzymują najczęściej.

Ustanowiona rozporządzeniem ministra spraw wewnętrznych i administracji z 16 października 1997 r. odznaka „Zasłużony dla ochrony przeciwpożarowej” nadawana jest za ratowanie życia i ochronę mienia osobom, które:

     wykazały ofiarność i odwagę w bezpośrednich działaniach ratowniczych w czasie pożaru, klęski żywiołowej lub innego miejscowego zagrożenia;

     swą pracą lub działalnością w sposób szczególny przyczyniły się do rozwoju ochrony przeciwpożarowej;

     mają wybitne osiągnięcia służbowe jako strażacy Państwowej Straży Pożarnej.

Wyróżnienie nadaje minister spraw wewnętrznych i administracji.

Medal za Ofiarność i Odwagę (awers i rewers)

Krzyż Zasługi za Dzielność oraz medal „Za ofiarność i odwagę” Prezydent RP nadaje z własnej inicjatywy lub na wniosek uprawnionych organów, tj. prezesa Rady Ministrów, ministrów, kierowników urzędów centralnych oraz wojewodów. Z wnioskiem o nadanie wyróżnienia może do uprawnionego organu wystąpić m. in. komendant wojewódzki PSP (za pośrednictwem komendanta głównego PSP), komendant wojewódzki Policji (za pośrednictwem komendanta głównego Policji) lub prezes ZOW ZOSP RP (za pośrednictwem wojewody).

Odznakę „Zasłużony dla ochrony przeciwpożarowej” nadaje minister spraw wewnętrznych i administracji na wniosek komendanta głównego PSP. Z wnioskiem o nadanie wyróżnienia może do komendanta głównego PSP wystąpić m. in. prezes ZOW ZOSP RP lub komendant wojewódzki PSP.

O tym, że prezydent RP docenia trud i poświęcenie druhów OSP w działaniach ratowniczych niech świadczy fakt, że w roku 2007, na wniosek ministra spraw wewnętrznych i administracji, złożony z inicjatywy komendanta głównego Państwowej Straży Pożarnej, nadał łącznie 33 wyróżnienia zaszczytne dla strażaków PSP i OSP, w tym 24 Krzyże Zasługi za Dzielność i 9 medali „Za ofiarność i odwagę”. Stanowi to wcale niemały procent ogółu nadań tych wyróżnień w skali całego kraju i wszystkich służb ratowniczych.

Odznaka „Zasłużony dla ochrony przeciwpożarowej” (srebrna – awers, brązowa – rewers)

Wśród nagrodzonych znaleźli się m. in. druhowie z OSP w Kobylinie (woj. wielkopolskie), Rozkochowie (woj. opolskie) i Suchowoli (woj. podlaskie).

Na zakończenie warto wspomnieć, że strażacy OSP, poza wyżej wymienionymi wyróżnieniami, mogą – za czyny wyjątkowej odwagi i wykazane bohaterstwo w czasie akcji ratowniczo-gaśniczej – otrzymać również odznaczenie korporacyjne Związku OSP RP w postaci medalu „Za zasługi dla pożarnictwa”. Wyróżnienie to nadaje:

– Prezydium Zarządu Głównego ZOSP RP lub

– Prezydium Zarządu Oddziału Wojewódzkiego Związku z własnej inicjatywy lub na wniosek Prezydium Zarządu Oddziału Powiatowego Związku.

Niech te przyznane wyróżnienia będą zachętą dla całej strażackiej braci do jeszcze większego wysiłku i poświęcenia dla dobra Ojczyzny i jej obywateli.

 mł. bryg. mgr inż.Krzysztof Krężel*)

*) Autor jest starszym specjalistą w KG PSP, historykiem falerystyki i znawcą problematyki mundurowej. Jest autorem 2 książek i wielu artykułów o tematyce falerystycznej i historycznej.