Krajowy Rejestr Sądowy stanowi oficjalną ewidencję podmiotów będących uczestnikami profesjonalnego obrotu prawnego, w tym zwłaszcza gospodarczego. Został wprowadzony ustawą z 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. z 1997 r. nr 121, poz. 769) z mocą od 1 stycznia 2001 r. Aktualnie obowiązujący tekst jednolity ustawy został opublikowany w Dz. U. z 2007 r. nr 168, poz. 1186.

Krajowy Rejestr Sądowy (dalej określany mianem Rejestru) – podobnie jak akta stanu cywilnego – należy do ksiąg publicznych typu osobowego, których zadaniem jest dokumentowanie istnienia określonych jednostek organizacyjnych, występujących w obrocie cywilnym. W księgach tych ewidencjonuje się ponadto pewne dane uznane przez ustawodawcę za ważne z punktu widzenia tego obrotu prawnego. Podstawowym celem i funkcją Rejestru jest – obok celu legalizacyjnego – jawność w obrocie. Należy jednocześnie podkreślić, iż znaczenie Rejestru jako centralnej informacji o danych uznanych przez ustawodawcę za ważne z punktu widzenia prawa zależy od tego, w jakim stopniu dane te są dostępne dla osób zainteresowanych oraz czy są one zgodne ze stanem faktycznym i prawnym. Dlatego o znaczeniu Rejestru decyduje jego tzw. jawność formalna oraz jego wiarygodność, stanowiąca fundament instytucji Rejestru.

Przez ewidencję podmiotów występujących w obrocie cywilnoprawnym i jej powszechną dostępność, państwo zapewnia osobom trzecim możliwość zapoznania się z danymi, które przez ustawodawcę zostały uznane za ważne dla tych osób, przede wszystkim dla innych uczestników obrotu prawnego, zwłaszcza (potencjalnych) kontrahentów podmiotów podlegających wpisowi (patrz: prof. dr hab. Stanisław Sołtysiński, prof. dr hab. Andrzej Szajkowski, prof. dr hab. Andrzej Szumański, prof. dr hab. Janusz Szwaja, dr Monika Tarska, Kodeks spółek handlowych, Wydawnictwo C.H. Beck, 2008.

Podmiot obowiązany do złożenia wniosku o wpis do Rejestru nie może powoływać się wobec osób trzecich działających w dobrej wierze na dane, które nie zostały wpisane do Rejestru lub uległy wykreśleniu z Rejestru (art. 14 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym). Rodzaje podmiotów podlegających obowiązkowi wpisu do Rejestru określają zarówno przepisy ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym – w art. 36, art. 49 ust. 1 oraz art. 55, jak też przepisy ustaw szczególnych (np. art. 164 k.s.h., art. 7 Prawa spółdzielczego). Krąg podmiotów podlegających w świetle ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym wpisowi do KRS wskazują w pierwszej kolejności nazwy poszczególnych rejestrów. Są to więc: podmioty mające status przedsiębiorcy, ponadto stowarzyszenia, organizacje społeczne i zawodowe, fundacje, publiczne zakłady opieki zdrowotnej, a także dłużnicy niewypłacalni (art. 1 ust. 2 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym). Przepisy ustawy określają bezpośrednio lub pośrednio podmioty podlegające wpisowi do Rejestru, a także ogólnie przesłanki i termin powstania obowiązku zgłoszenia do Rejestru i uzyskania wpisu w Rejestrze (zwłaszcza art. 22-24). Natomiast przepisy ustaw szczególnych wskazują, jakie zdarzenia prawne rodzą obowiązki rejestrowe, niekiedy też przesłanki i tryb ich realizacji oraz skutki niedopełnienia tych obowiązków dla danego podmiotu (np. art. 169 k.s.h.).

Przepisy ustawy z 20 sierpnia 1997 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. z 1997 r. nr 121, poz. 770 ze zm.) określają zasady przerejestrowania podmiotów wpisanych do ewidencji działalności gospodarczej, dotychczasowego rejestru sądowego lub rejestrów szczególnych, w tym tryb i termin składania wniosku o wpis do KRS. Natomiast podmioty podlegające wpisowi do rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz publicznych zakładów opieki zdrowotnej (a więc także i OSP), wpisane przed 1 stycznia 2001 r. do odpowiedniego rejestru, wpisuje się do Rejestru KRS z urzędu. Podmioty te mogą jednakże zostać wezwane do uzupełnienia wniosku. Wpis ten jest wolny od opłaty sądowej (art. 10 ustawy).

Z powyższego wynika, że OSP jako stowarzyszenia powinny być wpisane do rejestru stowarzyszeń KRS i choć sądy rejestrowe – OSP istniejące przed 1 stycznia 2001 r. – powinny wpisać do Rejestru z urzędu (choć tego często nie czynią), to z uwagi na charakter prawny wpisów do rejestru podmioty współpracujące z OSP powinny wymagać od OSP dokonania wpisu w KRS, jeżeli ubiegają się one o uzyskanie finansowania (dotacji), ponieważ w przeciwnym wypadku podmioty finansujące narażają się na sytuacje, w których finansowanie udzielone OSP niewpisanym do KRS mogłyby być dokonane z naruszeniem prawa. Podmiot współpracujący z OSP (np. gmina) jest pozbawiony podstawowej gwarancji bezpieczeństwa wynikającej z art. 17 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym, zgodnie z którym przepisem domniemywa się, że dane wpisane do Rejestru są prawdziwe. Jeżeli dane wpisano do Rejestru niezgodnie ze zgłoszeniem podmiotu lub bez tego zgłoszenia, podmiot ten nie może zasłaniać się wobec osoby trzeciej działającej w dobrej wierze zarzutem, że dane te nie są prawdziwe, jeżeli zaniedbał wystąpić niezwłocznie z wnioskiem o sprostowanie, uzupełnienie lub wykreślenie wpisu.

Powyższe uwagi mają zastosowanie do OSP nieprowadzących działalności gospodarczej. W przypadku OSP istniejącej przed 1 stycznia 2001 r. i prowadzącej działalność gospodarczą sytuacja jest trochę odmienna. W myśl art. 50 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym, jeżeli stowarzyszenie podejmuje działalność gospodarczą, podlega obowiązkowi wpisu także do rejestru przedsiębiorców KRS. W takim wypadku OSP, na podstawie art. 7 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym jest obowiązana do złożenia wniosku o wpis do rejestru przedsiębiorców samodzielnie. Aby jednak tego dokonać, musi jednocześnie zarejestrować się w rejestrze stowarzyszeń KRS. Niezarejestrowanie się przez OSP w rejestrze przedsiębiorców grozi konsekwencjami prawnymi dla osób działających w imieniu stowarzyszenia (zarząd).

Art. 24 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym określa środki przymuszania przez sąd opieszałego podmiotu do dokonania określonych działań wymaganych prawem oraz zasady ich stosowania, według następującej kolejności:

1)   wezwanie obowiązanych do złożenia wniosku lub dokumentów pod rygorem zastosowania grzywny,

2)   nałożenie grzywny na obowiązanych,

3)   ponowienie grzywny, nawet wielokrotne.

Obowiązek posiadania przez OSP, jako osobę prawną, numeru identyfikacji podatkowej (NIP) wynika z treści art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r. nr 269, poz. 2681 z późn. zm.). Niedokonanie zgłoszenia identyfikacyjnego jest wykroczeniem skarbowym i podlega karze grzywny.

Obowiązek posiadania przez OSP, jako osobę prawną, numeru REGON wynika z treści art. 42 ustawy z 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej (Dz.U. z 1995 r. nr 88, poz. 439 z późn. zm.).

W przypadku obowiązku posiadania rachunku bankowego i dokonywania za jego pośrednictwem operacji finansowych istnieje norma art. 22 ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jednolity: Dz. U. z 2007 r. nr 155, poz. 1095 z późn. zm.), w myśl której dokonywanie lub przyjmowanie płatności związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą następuje za pośrednictwem rachunku bankowego przedsiębiorcy w każdym przypadku, gdy:

1)  stroną transakcji, z której wynika płatność, jest inny przedsiębiorca oraz

2)  jednorazowa wartość transakcji, bez względu na liczbę wynikających z niej płatności, przekracza równowartość 15 000 euro przeliczonych na złote według średniego kursu walut obcych ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski ostatniego dnia miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym dokonano transakcji.

W przypadku, gdy transakcje nie przekraczają 15 000 euro teoretycznie mogłyby zostać dokonane w formie gotówkowej, chociaż nie bardzo sobie wyobrażam przekazywanie np. przez gminę pieniędzy na rzecz OSP w formie gotówkowej.

Krzysztof M. Miazga
adwokat