22 lutego 2008 r. odbyło się pierwsze w nowej kadencji Związku posiedzenie Komisji Historycznej (KH), powołanej przez ZG ZOSP RP.

W jej skład wchodzi 19 druhów, w tym: siedmiu historyków z tytułami profesorów i doktorów, dr socjologii, dr prawa, trzech muzealników; wśród pozostałych są działacze OSP i samorządu terytorialnego, zajmujący się amatorsko historią,  muzealnictwem  i bieżącą kronikarską dokumentacją dziejów OSP.

Na posiedzeniu wybrano władze w składzie: prof. dr hab. Piotr Matusak – przewodniczący, dr Janusz Gmitruk – zastępca przewodniczącego, Leonarda Bogdan – sekretarz. W następnym punkcie obrad nowo wybrany przewodniczący przedstawił   kierunki działalności  KH wynikające między innymi z uchwały XII Zjazdu Krajowego Związku OSP RP. Do głównych zaliczył:

• Kontynuowanie dotychczasowych konkursów historycznych, cieszących się dużym zainteresowaniem pracowników naukowych, studentów i licznych  historyków amatorów. Konkursy te to: Ogólnopolski konkurs kronik; Ogólnopolski konkurs na pamiętniki, wspomnienia, relacje i opracowania; Ogólnopolski konkurs na prace badawcze popularnonaukowe, dotyczące historii pożarnictwa.

• W miarę potrzeb przygotowywanie okolicznościowych sesji popularnonaukowych na tematy historii ochrony przeciwpożarowej oraz historii i tradycji ochotniczych straży pożarnych i ich Związku.

• Umożliwianie badaczom dziejów OSP, w kontekście historii ich lokalnych środowisk społecznych, dostępu do bibliografii, materiałów archiwalnych i muzealnych. Pomoc udzielana jest przede wszystkim studentom, oraz historykom amatorom, zajmującym się historią regionalną.

• Wspieranie metodyczno–warsztatowe  i finansowe badań naukowych oraz publikacji ich wyników w ramach wydawnictw: książkowych, Zeszytów Historycznych ZG ZOSP RP, książek z serii  ABC strażaka ochotnika, jednodniówek, folderów itp.

• Wspieranie instruktażowo-metodyczne zarządów oddziałów wojewódzkich Związku i ich komisji historycznych w realizacji  treści uchwały XII Zjazdu Związku OSP RP i uchwał Zarządu Głównego Związku.

• Udzielanie pomocy merytorycznej przy organizowaniu Izby Tradycji Związku OSP RP w Wesołej.

W kolejnym punkcie obrad kierowniczka Działu Programowego Leonarda Bogdan przedstawiła projekt planu pracy na 2008 r. W punkcie pierwszym zaproponowała, aby z okazji przypadającej w 2008 roku 90. rocznicy odzyskania przez Polskę niepodległości i 130. rocznicy urodzin Bolesława Chomicza zorganizować we wrześniu 2008 r. historyczną sesję popularnonaukową na temat: Bolesław Chomicz i ochotnicze straże pożarne w walce o Polskę niepodległą, suwerenną i demokratyczną.

Inne planowane działania, związane z tymi pięknymi rocznicami, to:

• zainicjowanie działań i udzielenie pomocy zarządom wojewódzkim i powiatowym Związku oraz OSP w przygotowaniu i przeprowadzeniu regionalnych obchodów wspomnianych rocznic;

• udział członków KH oraz strażaków historyków-amatorów w konferencjach i sympozjach historyczno-socjologicznych organizowanych przez placówki naukowe, zarządy oddziałów Związku itp.;

• przygotowanie  i  wydanie  okolicznościowych,  popularnonaukowych opracowań,  w tym  w  postaci  broszur,  jednodniówek, folderów i  Zeszytów Historycznych;

• zorganizowanie okolicznościowej wystawy fotograficznej;

• udział członków KH i działaczy OSP w celebrowanej mszy św. w kościele na Chomiczówce, w Warszawie;

• wystąpienie do władz miasta Warszawy z wnioskiem o nadanie jednej z ulic miasta imienia Bolesława Chomicza.

W planie pracy zaproponowano przeprowadzenie w dniach 26–28 września 2008 r. dwóch ogólnopolskich konkursów:  XV   konkursu kronik i jednocześnie XV konkursu na pamiętniki, wspomnienia, relacje i opracowania. Trzeci konkurs na prace doktorskie i inne naukowe i popularnonaukowe z zakresu historii pożarnictwa i straży pożarnych zaplanowano na listopad 2008 r.

Wśród planowych zadań uwzględniono również realizację aktywnego współdziałania KH z: zarządami oddziałów wojewódzkich ZOSP RP, placówkami naukowymi, regionalnymi towarzystwami naukowo – kulturalnymi i organizacjami społecznymi.

W ożywionej i twórczej dyskusji głos zabrali między innymi: dr Eugeniusz Walczak, dr Marian Zalewski, dr Władysław Tabasz, dr Rafał Dmowski, Anna Przybylska, Zbigniew Todorski. Dyskutanci pozytywnie odnieśli się do przedstawionych koncepcji i kierunków działalności KH oraz jej planu pracy na rok 2008. Pozytywnie odniesiono się do propozycji kontynuowania trzech dotychczasowych konkursów, twierdząc, że wpływają one szczególnie korzystnie na upowszechnianie badań historycznych i publikacji ich wyników, na ochronę i gromadzenie dokumentów archiwalnych oraz pożarniczych eksponatów muzealnych.

Wyrażono pozytywną ocenę działalności, która powoduje, że w pamięci narodu utrwalają się humanitarne i patriotyczno-narodowe czyny strażaków, ich  tradycja i etos. Dyskutanci zaproponowali, aby na jednym z posiedzeń KH przedyskutować ewentualne zmiany w dotychczasowej konwencji konkursu kronik oraz  konkursu na pamiętniki, wspomnienia, relacje i opracowania. Zmiany powinny pójść w kierunku większego zainteresowania historyków profesjonalistów i amatorów najnowszymi dziejami ochrony przeciwpożarowej i OSP z okresu lat 1944–1989. W szczególny sposób należy upowszechniać wśród strażaków, działaczy samorządowych i frontu kultury takie formy literackiej dokumentacji dziejów jak: pamiętniki, wspomnienia, relacje i wywiady.

Dyskutanci wysoko oceniając przeprowadzane z okazji konkursów sesje popularnonaukowe z zakresu historii ochotniczych straży pożarnych i polskiego systemu ochrony przeciwpożarowej, zaproponowali, aby podczas dyskusji więcej czasu poświęcić na wypowiedzi i pytania autorów prac. Zabierający głos w dyskusji  za szczególnie celowe uznali, aby Zarząd Główny ZOSP RP umożliwił okresowe przeprowadzanie szkoleń działaczy komisji historycznych ZOW ZOSP RP  i historiografów frontu historyczno–dokumentacyjno-muzealniczego. Zaproponowano jednocześnie, aby dla racjonalnego i efektywnego przebiegu zajęć szkoleniowych organizować  je w niezbyt licznych grupach. Celowe byłoby również zlecenie na przykład dwóm dyskutantom przygotowania autorskiego wprowadzenia do dyskusji na temat własnych doświadczeń  w zakresie prowadzenia badań naukowych  i warsztatu pracy pisarskiej.   

Poważny i złożony problem gromadzenia, przechowywania i udostępniania archiwalnych dokumentów pożarniczych podnieśli dyskutanci: dr Eugeniusz Walczak, dr Rafał Dmowski i Anna Przybylska. Nie wchodząc w szczegóły stwierdzili oni, że w zakresie niepaństwowego zasobu akt, w skład którego wchodzą wszelkiego rodzaju akta i materiały, istnieje wiele kwestii do końca nieuregulowanych przepisami wewnętrznymi. W wielu jednostkach panuje duża dowolność i żywiołowość, a nawet brak właściwego zainteresowania gromadzeniem materiałów archiwalnych.  W ustawie z 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach w rozdziale 4 art. 45 napisano, że organy niepaństwowych jednostek organizacyjnych, a w tym organizacji społecznych i politycznych „…obowiązane są do ewidencjonowania, przechowywania i zabezpieczania materiałów archiwalnych wchodzących w skład zasobu archiwalnego niepaństwowego”.

Dotyczy to władz wszystkich organów ZOSP RP, OSP oraz muzeów i izb tradycji pożarniczej. Nie można dłużej tolerować bezładu i bezczynności w licznych jeszcze OSP, w których materiały archiwalne są niewłaściwie zabezpieczone, leżą bezużytecznie i są nie uporządkowane i nie zewidencjonowane – wiele z nich ulega  zniszczeniu  i rozproszeniu.       

W ostatnim czasie w terenowych ogniwach Związku, w  OSP, w niektórych muzeach i izbach tradycji pożarniczej oraz w niektórych jednostkach Państwowej Straży Pożarnej,  są podejmowane skuteczne działania w zakresie gromadzenia, porządkowania i ewidencjonowania materiałów archiwalnych, dotyczących historii pożarnictwa i działalności OSP. Sukcesy na tym polu mają między innymi: Kazimierz Burczyk z OSP w  Starogardzie Gdańskim, Edward Dalibóg z OSP w Strzelcach Opolskich, Tadeusz Ostrowski z  Komendy Powiatowej w Nowej Soli, Zbigniew Todorski z OSP w Kotuniu, Mieczysław Witczak z OSP w Międzyrzeczu, strażacy–zakonnicy z OSP przy klasztorze Franciszkanów w Niepokalanowie (już wcześniej duże zasługi na tym polu położyli  brat Cherubin – Adam Pawłowicz i brat Czesław – Józef Ocetek).

Komisja Historyczna z zadowoleniem przyjęła informację druhny Leonardy Bogdan o finalizowaniu  prac przy  urządzaniu Izby Tradycji Pożarniczej ZG ZOSP RP w Wesołej. W Izbie będą mieścić się: biblioteka, archiwum i izba muzealna drobnych pamiątek i symboli OSP. KH deklaruje dalsze poparcie dla urządzanej Izby Tradycji i  apeluje do wszystkich strażaków i OSP o zbieranie i przekazywanie Izbie starych dokumentów, pamiętników, wspomnień, relacji, prasy,  opracowań monograficznych oraz drobnych symboli strażackich. O wielu innych zadaniach związanych z obchodami uroczystości  państwowych i strażackich KH będzie informować na bieżąco.

Eugeniusz Walczak