XII Zjazd Krajowy Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej, który odbył się 30 września 2007 r., przyjął szereg istotnych zmian w statucie. Sąd rejestrowy dokonał rejestracji tych zmian 23 stycznia 2008 r. Z tą datą weszły one w życie i zaczęły obowiązywać w Związku. Poniżej omawiam najistotniejsze zmiany statutu.

Powołano do istnienia Zarząd Wykonawczy, który stał się jedną z władz Związku (§ 5 pkt 6 statutu). Zarząd wykonawczy podejmuje decyzje w zakresie zwykłego zarządu i zarządza majątkiem Związku. Decyzje w zakresie przekraczającym zwykły zarząd wymagają zgody Prezydium Zarządu Głównego (§ 27 ust. 2 statutu). Jest to organ o profesjonalnym charakterze, którego zadaniem jest bieżące prowadzenie spraw Związku, głównie w zakresie związanym ze stosunkami zobowiązaniowymi Związku. W szczególności będzie zajmować się sferą związaną z działalnością gospodarczą oraz obsługą administracyjno-organizacyjną Związku. Staje się także emanacją pracodawcy dla osób zatrudnionych w Związku.

Zarząd Wykonawczy powołuje prezes Zarządu Głównego po zasięgnięciu opinii Prezydium Zarządu Głównego. W przypadku zarządów wykonawczych oddziałów ich skład powołują prezesi zarządów oddziałów po zasięgnięciu opinii prezydiów zarządów tych oddziałów. Prezes Zarządu Głównego w stosunku do Zarządu Wykonawczego, a prezesi zarządów oddziałów w stosunku do zarządów wykonawczych tych oddziałów mają uprawnienia do uchylania decyzji zarządów wykonawczych.

Zarząd wykonawczy powoływany jest na szczeblu krajowym oraz oddziałów wojewódzkich. W oddziałach powiatowych i gminnych Związku obowiązek jego powołania istnieje jedynie w przypadku tych oddziałów, które prowadzą działalność gospodarczą.

Wiele wątpliwości budził dotąd termin upływu kadencji władz Związku i jego oddziałów i związany z tym termin, w którym powinien być dokonany wybór nowych władz. Stąd też nowelizacji uległ przepis § 17 ust. 3 statutu. Obecnie stanowi on, iż wybór nowych władz powinien nastąpić nie wcześniej niż trzydzieści dni przed upływem pięcioletniego okresu kadencji określonego w ust. 2 i nie później niż trzydzieści dni po upływie pięcioletniego okresu kadencji. Tym samym został określony 60–dniowy przedział czasu, w którym powinny odbyć się wybory nowych władz Związku.

Została jednoznacznie uregulowana sytuacja osób, które zostały dokooptowane do składu Zarządu Głównego i zarządów oddziałów jako przedstawiciele organizacji i instytucji współpracujących ze Związkiem, a które później zaprzestały reprezentowania danej instytucji lub organizacji. Zgodnie z obecnie obowiązującym statutem osoby tak powołane tracą mandat przedstawiciela z chwilą zaprzestania reprezentowania danej instytucji lub organizacji. Na ich miejsce zaś mogą zostać powołani nowi przedstawiciele organizacji i instytucji współpracujących ze Związkiem.

W § 24 ust. 1 dodano pkt 8 stanowiący, że do kompetencji Zarządu Głównego należeć będzie także ustalanie zasad opłacania składek członkowskich i sposobu ich uiszczania. Tego typu unormowanie ma na celu wprowadzenie większej jednolitości w praktyce struktur gminnych Związku dotyczącej zbierania składek członkowskich. Jednocześnie doprecyzowano kompetencje oddziału gminnego w tej dziedzinie. Aktualnie § 64 ust. 1 pkt 5 statutu zawiera postanowienie, iż do kompetencji zarządu oddziału gminnego należy ustalanie wysokości składki członkowskiej, sposobu jej podziału i zasad jej uiszczania, zgodnie z zasadami określonymi na podstawie § 24 ust. 1 pkt 8.

Nieuregulowana statutowo była dotąd sytuacja, co dzieje się, gdy na terenie gminy działa tylko jedna OSP, a teren gminy nie jest objęty działaniem żadnego oddziału gminnego Związku. Zjazd Krajowy w § 34 statutu dodał ustęp 3. Obecnie jest jednoznacznie określone, że w przypadku, gdy na terenie gminy działa tylko jeden członek zwyczajny Związku i gmina ta nie jest objęta działaniem żadnego oddziału gminnego, to członek ten działa w strukturze oddziału powiatowego. Zarząd oddziału powiatowego w stosunku do tej OSP ma uprawnienia zarządu oddziału gminnego.

Bardzo ważną i podnoszoną w środowisku strażackim sprawą było odpowiednie statutowo umocowanie do działania i dowartościowanie komendanta gminnego Związku. Stąd też w § 63 ust. 1 statutu dodano zdanie o treści: Komendant gminny Związku jest dowódcą jednostek operacyjno-technicznych OSP na terenie gminy i koordynuje przygotowanie tych jednostek do działań ratowniczych.  Zapis ten wskazuje na dużą rolę, jaką przywiązuje się w ZOSP RP do osoby komendanta gminnego Związku oraz określa główne kierunki jego działania.

§ 73 statutu przewidywał, że delegaci wybierani na zjazdach poszczególnych oddziałów Związku zachowują swoje mandaty przez okres trwania kadencji władz Związku. Rodziło to wątpliwości związane z delegatami na zjazd oddziału gminnego, którzy przecież nie byli wybierani podczas zjazdów oddziałów Związku, lecz przez poszczególne OSP. Aby usunąć jakiekolwiek wątpliwości mogące tu powstać, przepis ten został znowelizowany. Obecnie stanowi on, że delegaci na Zjazd Krajowy i zjazdy poszczególnych oddziałów Związku zachowują swoje mandaty przez okres trwania kadencji władz Związku.

W Statucie ZOSP RP, postanowieniami XII Zjazdu Krajowego, znalazło się szereg zapisów o charakterze porządkującym, uszczegółowiających, bądź też mających na celu usunięcie wątpliwości różnego rodzaju podmiotów, w tym ze sfery administracji publicznej i samorządowej, w procesie podejmowania decyzji co do udzielenia Związkowi pomocy na prowadzoną przez niego, jak i przez OSP działalności statutowej.

W § 9 statutu doprecyzowano, że pozyskiwanie i gromadzenie środków finansowych dotyczy także tych pochodzących z Unii Europejskiej oraz innych funduszy. Dodano także zapis, ¿e cele statutowe Związek realizuje także poprzez organizowanie wypoczynku dzieci i młodzieży. Spowodowane to było występującymi problemami w niektórych województwach, w których kuratoria niechętnie godziły się na dofinansowanie obozów młodzieżowych organizowanych przez struktury Związku. Podejmując decyzje odmowne powoływały się na brak – ich zdaniem – jednoznacznych unormowań statutowych.

Zjazd postanowił także wprowadzić do statutu (§ 9 pkt 12) postanowienie, że cele statutowe są realizowane także przez współpracę i pomoc w organizacji działalności duszpasterstwa w środowisku strażackim na wszystkich poziomach.

Zdarzały się wypadki, że do władz oddziałów Związku wybierano osoby karane. Mimo że z punktu widzenia prawnego nie było do tego przeszkód, to zdarzenia takie, chociaż odosobnione, świadczą bardzo źle o organizacji, w której podejmuje się takie decyzje. Aby więc nie dopuścić do tego typu niepożądanych praktyk Zjazd Krajowy wprowadził statutowy zakaz kandydowania do władz osób skazanych prawomocnymi wyrokami za przestępstwa z winy   umyślnej.

Dokonane zostały także inne drobne zmiany zapisów statutowych poprawiające nieścisłości stylistyczne, które zostały wychwycone w toku prac nad nowelizacją Statutu Związku.

Krzysztof M. Miazga
adwokat