Uwagi przedstawione poniżej dotyczą stanowiska Rady Ministrów do poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy o ochronie przeciwpożarowej oraz niektórych innych ustaw.

Najpoważniejszy zarzut, jaki można postawić stanowisku rządu to to, iż podważa ono zasadność całej ustawy nowelizacyjnej jako konsekwencję podważenia zasadności kilku proponowanych zmian, mimo niekwestionowania potrzeby dokonania wielu innych zmian objętych postanowieniami projektu ustawy.

Odnosząc się negatywnie do zapisu art. 14 ust. 5 ustawy o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U. z 2002 r. nr 147, poz. 1229 z późn. zm.), iż wójt (burmistrz, prezydent miasta) będzie koordynować funkcjonowanie krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego przy pomocy komendanta gminnego ochrony przeciwpożarowej, a w razie niepowołania takiej osoby, przy pomocy komendanta gminnego Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej, Rada Ministrów powołuje się na dane, które jakoby uzyskała z Komendy Głównej Państwowej Straży Pożarnej, iż tylko niewielki odsetek ochotniczych straży pożarnych w Polsce spełnia minimalne wymagania umożliwiające im uczestniczenie w krajowym systemie ratowniczo-gaśniczym. Państwowa Straż Pożarna ma dokładne informacje o wyposażeniu tylko tych OSP, które należą do KSRG, a więc nie mogła przekazać wiarygodnych danych o innych OSP. Należy przy tym dodać, że w kraju na ogólną liczbę 16 850 OSP 3 565 jest w KSRG, co stanowi 21,2 proc. ogółu OSP, a to trudno określić jako znikomą ilość.

Zapis art. 14 ust. 5 zdanie 2 ustawy o ochronie przeciwpożarowej zawsze można przekształcić w wersję fakultatywną, a nie negować zasadności proponowanego rozwiązania po wcześniejszym wykazaniu, że autor przygotowujący stanowisko rządu miał niewielką orientację w zasadach działania i strukturze systemu ochrony przeciwpożarowej oraz roli jaką w niej spełniają OSP. Na podkreślenie zasługuje fakt, że komendant gminny ZOSP RP jest wybierany przez przedstawicieli OSP działających na terenie gminy.

Kwestia dodatków do emerytur dla wieloletnich członków OSP jest istotna z punktu widzenia społecznego i oczekiwań strażaków ochotników. Wiąże się jednocześnie z koniecznością rozwiązania wielu istotnych problemów, określonych przez rząd jako systemowych. Zrozumiała jest konieczność przeprowadzenia wielu analiz i poddania proponowanych zmian konsultacjom, lecz trudności z tym związane nie mogą być jedyną przyczyną odrzucenia możliwości wprowadzenia proponowanej regulacji.

Proponowana nowelizacja, polegająca na określeniu w delegacji do wydania rozporządzenia także zakresu badań okresowych i podmiotów uprawnionych do ich przeprowadzania, jest spowodowana koniecznością uaktualnienia uregulowań dotyczących badań lekarskich członków OSP, ponieważ w istniejącym aktualnie stanie prawnym badania te mogą przeprowadzać publiczne zakłady opieki zdrowotnej (podstawowej opieki zdrowotnej), których obecnie praktycznie już nie ma, gdyż zastąpione zostały w większości wypadków niepubliczną służbą zdrowia.

Negowanie koniecznych zmian ustawowych poprzez wskazanie, że cały projekt ustawy został negatywnie zaopiniowany przez rząd jest błędne, ponieważ możliwe jest „odchudzenie” projektu ustawy o kontrowersyjne propozycje i pozostawienie zmian koniecznych, do których należy, między innymi, zmiana art. 28 ust. 7 ustawy o ochronie przeciwpożarowej.

Wskazanie w stanowisku rządu art. 3 ust. 2 ustawy z 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2003 r. nr 96 poz. 873 z późn. zm.)  jako podstawy prawnej, umożliwiającej przeprowadzanie badań lekarskich strażaków ochotników niestety, moim zdaniem, jest błędne.

Instytucji wolontariatu nie można w żadnym wypadku mylić z przynależnością w charakterze członka stowarzyszenia, jakim jest OSP. Członek OSP nie może być utożsamiany z wolontariuszem.

Eliminowanie możliwości wprowadzenia pożądanych i oczekiwanych przez środowisko strażackie zmian ustawowych, czyli:

• zobowiązanie Państwowej Straży Pożarnej do nieodpłatnego prze kazywania sprawnego technicznie, zbędnego sprzętu gaśniczego ochotniczym strażom pożarnym, po uprzednim zasięgnięciu opinii właściwego zarządu oddziału powiatowego Związku OSP RP ( zmiana art. 31 ust. 1 ustawy o ochronie przeciwpożarowej);

• ubezpieczenia członków ochotniczych straży pożarnych (zmiana art. 32 ust. 3 pkt 2 ustawy o ochronie przeciwpożarowej);

• zwolnienie dochodów ochotniczych straży pożarnych od podatku (zmiana art. 17 ust. 1 pkt 4d ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych);

• nałożenie na komendanta terenowego oddziału Państwowej Straży Pożarnej obowiązku współdziałania z terenowo właściwym zarządem oddziału Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej (zmiana art. 12 ust. 5 pkt 1 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. z 2006 r. nr 96 poz. 667 z późn. zm.);

• zobowiązanie komendanta powiatowego Państwowej Straży Pożarnej do współdziałania z gminnym zarządem Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej (dodanie w ustawie o Państwowej Straży Pożarnej w art. 13 ust. 6 punktu 8a)

tylko z tego powodu, że rząd ocenił cały projekt ustawy negatywnie, a podstawą do tego jest ocena praktycznie dwóch proponowanych zmian (dodatek do emerytury i pozycja komendanta gminnego Związku) wydaje się zbyt daleko idącą konsekwencją. Istnieje wszak możliwość wprowadzenia zmian nie powodujących kontrowersji, szczególnie w przypadku, gdy zaawansowanie prac nad projektem ustawy jest daleko posunięte.

Proponowana zmiana w projekcie ustawy związana ze zwolnieniem ochotniczych straży pożarnych z obowiązku prowadzenia ksiąg rachunkowych i sporządzania sprawozdań finansowych określonych przepisami o rachunkowości, była przygotowana w sposób analogiczny do uregulowań jakie dotyczą kościelnych osób prawnych. W tym wypadku rząd nie widzi zagrożeń, które jego zdaniem mogą wystąpić w przypadku OSP.

Zgodnie z § 1 ust. 2 rozporządzenie Ministra Finansów z 15 listopada 2001 r. w sprawie szczególnych zasad rachunkowości dla niektórych jednostek niebędących spółkami handlowymi, nieprowadzących działalności gospodarczej (Dz. U. z 2001 r. nr 137 poz. 1539 z późn. zm.) przepisów rozporządzenia nie stosuje się do kościelnych osób prawnych nieprowadzących działalności gospodarczej. Kościelne osoby prawne prowadzą rachunkowość według zasad określonych przez wewnętrzne przepisy kościelne, dotyczące tych jednostek.

Negatywne stanowisko rządu w sprawie nowelizacji art. 95a ustawy z 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym wynika najpewniej z niezrozumienia specyfiki działalności OSP, gdzie zwykle kierowca nie jest zatrudniony w OSP. W jednostkach Państwowej Straży Pożarnej jest zupełnie inaczej i stąd nie ma potrzeby stosowania szczególnych regulacji na użytek tej formacji.

Zgodnie z art. 95a ustawy z 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (tekst jednolity: Dz. U. z 2005 r. nr 108 poz. 908 z późn. zm.) kierującym pojazdem uprzywilejowanym może być osoba, która:

1) ukończyła 21 lat;

2) posiada zaświadczenie wydane przez pracodawcę, potwierdzające jej zatrudnienie oraz spełnienie wymagań w zakresie badań lekarskich, o których mowa w art. 122 ust. 2, i psychologicznych, o których mowa w art. 124 ust. 2.

Wyjątki od tej zasady zostały określone w ust. 2 i 3 w przypadku kierujących pojazdami uprzywilejowanymi sił zbrojnych i policji. Szczególnie w przypadku pojazdów wojskowych bardzo często kierującymi pojazdami są żołnierze służby zasadniczej, którzy nie są pracownikami wojska, ani też nie łączy ich z jednostką wojskową stosunek służbowy. Dlatego też zasadne jest, aby podobny wyjątek dotyczył także kierowców OSP. W przeciwnym wypadku nadal pozostanie wątpliwość, kto może wydać żądane przez prawo zaświadczenie dla kierowcy OSP, którego OSP nie zatrudnia.

Uzależnienie możliwości uzyskania przez OSP zwolnienia z podatku od nieruchomości od uzyskania przez nie statusu organizacji pożytku publicznego jest niepotrzebnym nakładaniem na te stowarzyszenia dodatkowych wymogów formalnych, które wiążą się z poniesieniem dodatkowych kosztów, które nieraz mogą przewyższyć potencjalny zysk z zaoszczędzonych wydatków na podatek od nieruchomości. Członkowie OSP, która chce uzyskać status organizacji pożytku publicznego, muszą rozważyć czy oczekiwane wpływy z posiadania tego przymiotu zrekompensują stowarzyszeniu zwiększone wydatki o charakterze ewidencyjno-publikacyjnym, które nie będą dotyczyć pozostałych OSP.

Prowadzenie  tzw. pełnej księgowości (chociaż nie dla celów podatkowych) wymagane jest w przypadku gdy ochotnicza straż pożarna posiada status organizacji pożytku publicznego. W myśl art. 23 ust. 1 i 2 ustawy z 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2003 r. nr 96, poz. 873 z późn. zm.) organizacja pożytku publicznego sporządza roczne sprawozdanie merytoryczne ze swojej działalności, z zastrzeżeniem przepisów odrębnych oraz podaje je do publicznej wiadomości w sposób umożliwiający zapoznanie się z tym sprawozdaniem przez zainteresowane podmioty. Jednocześnie organizacja pożytku publicznego sporządza i ogłasza roczne sprawozdanie finansowe. Sprawozdanie to ogłasza się w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski B”.

Należy podzielić stanowisko rządu, że art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych zwalnia budowle z podatku od nieruchomości, gdy nie są związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Jednakże w praktyce rzeczywistym obciążeniem dla OSP jest płacony podatek od budynków i gruntu, a tu OSP z ustawowego zwolnienia nie korzystają.

Należy podzielić stanowisko rządu, co do tego, iż pojazdy używane przez jednostki ochrony przeciwpożarowej (a więc i OSP) są zwolnione od podatku od środków transportowych na podstawie przepisu powołanego w stanowisku rządu.

W przypadku proponowanej zmiany przekazującej powiatowi zadania publiczne z zakresu porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli oraz ochrony przeciwpożarowej i przeciwpowodziowej, należy podzielić stanowisko rządu, co do tego, iż dotychczasowe uregulowania są wystarczające. Art. 4 ust. 1 pkt 16 ustawy z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (tekst jednolity: Dz. U. z 2001 r. nr 142, poz. 1592 z późn. zm.) stanowi, że powiat wykonuje określone ustawami zadania publiczne o charakterze ponadgminnym w zakresie ochrony przeciwpowodziowej, w tym wyposażenia i utrzymania powiatowego magazynu przeciwpowodziowego, przeciwpożarowego i zapobiegania innym nadzwyczajnym zagrożeniom życia i zdrowia ludzi oraz środowiska.

W dotychczasowym brzmieniu art. 14 ustawy z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (tekst jednolity: Dz. U. z 2001 r. nr 142, poz. 1590 z późn. zm.) nie przewiduje wprost w celach działalności samorządu województwa ochrony przeciwpożarowej, co skutkuje negowaniem prawa władz samorządowych do udzielania pomocy OSP. Stąd też nie można podzielić stanowiska zajętego przez Radę Ministrów.

Krzysztof M. Miazga
adwokat