Nazwa tambour-major (tamburmajor) wywodzi się z języka francuskiego i oznacza dowódcę grupy perkusyjnej (werblistów). Zgodnie z encyklopedyczną definicją jest to dyrygent prowadzący orkiestrę w marszu.

 W rzeczywistości tamburmajor jest osobą, która oprócz funkcji dyrygenta kreuje ogólny obraz i nadaje styl oraz charakter prowadzonej orkiestrze.

Powinien reprezentować cechy niezbędne dla osoby zarządzającej zespołem muzyków i odpowiadać za końcowy efekt przedsięwzięcia artystycznego. Powinien być wybrany spośród najlepszych muzyków i mieć autorytet w zespole, być obdarzony wrażliwością muzyczną, a także nienagannym poczuciem rytmu. Aparycja zewnętrzna jak i koordynacja fizyczno-ruchowa jest w tym wypadku dużym atutem.

Aneta Kwil tamburmajorka Orkiestry OSP Nadarzyn wykonuje rzut buławą

Druga grupa to zazwyczaj tamburmajorki zajmujące się tylko wrażeniem artystyczno-estetycznym. Z reguły występują podczas parad marszowych popisując się umiejętnościami żonglerskimi oraz tanecznymi, które to elementy są bardzo widowiskowe i wpływają korzystnie na wizerunek i wrażenie artystyczne orkiestry.

Dobry tamburmajor powinien mieć wszystkie cechy i umiejętności zawarte w powyższych opisach. Jest osobą, która stoi na czele zespołu i odpowiada za całkowity wyraz artystyczny widowiska. Musi umiejętnie kierować przebiegiem np. musztry paradnej, a w chwilach, kiedy jest to możliwe popisywać się żonglerką, rzutami buławą uatrakcyjniając cały spektakl.

Jako tamburmajor, kapelmistrz Orkiestry Reprezentacyjnej Wojska Polskiego z trzydziestoletnim doświadczeniem pozwolę sobie przekazać podstawowe informacje z zakresu specyfiki funkcjonowania orkiestry i roli tamburmajora. Myślę, że przekazana wiedza okaże się przydatna i pomocna osobom zajmującym się prowadzeniem orkiestr ochotniczych straży pożarnych.

Tamburmajorka prowadzi orkiestrę w marszu

Bardzo istotnym elementem, od którego zaczyna się paradność orkiestry jest wygląd zewnętrzny zespołu. Umundurowanie, bez względu na to, czy jest to mundur strażacki, czy też paradny, powinno być dopracowane w każdym szczególe. Kolejnym elementem jest dyscyplina w szyku w czasie wystąpień, nawet podczas zbiórki orkiestry. Jednolitość i precyzja wykonywanych elementów wpływa bardzo korzystnie na ogólny obraz zespołu. Mówiąc o jednolitości i precyzji mam na uwadze np.: sposób trzymania instrumentów w postawie swobodniej, jak również podnoszenie instrumentów, przygotowanie do gry. Wszystkie te elementy powinny być wykonywane równocześnie przez członków orkiestry i na znak podany przez tamburmajora.

Bardzo ważną rolę w występach orkiestr dętych pełni pokaz musztry paradnej, który niezwykle uatrakcyjnia każdy występ i jest przyjmowany z ogromnym aplauzem przez publiczność. Musztra paradna jest pokazem wybranych elementów musztry wykonywanych przez orkiestrę jednocześnie z grą, współtworząc jednolitą kompozycję artystyczną. Tamburmajor powinien aktywnie uczestniczyć w tworzeniu układów choreograficznych do musztry paradnej.

Tamburmajorka na czele orkiestry OSP Stryszawa

Scenariusz powinien zakładać kilka części tematycznych w niezależnych ramach czasowych, które pozwolą dostosować czas trwania pokazu dla konkretnych potrzeb. Pokaz musztry paradnej powinien stanowić integralne widowisko. Muzykę należy dobrać tak, aby zainteresowała jak największe grono odbiorców, np. ciekawe aranżacje marszów i piosenek, klasyki, standardów polskiej i światowej muzyki rozrywkowej, folku, jazzu itp. Połączenia poszczególnych części powinny być płynne, naturalne i muzycznie uzasadnione – bez zbędnych przerw. Układ choreograficzny dostosowany do frazy muzycznej i charakteru utworu powinien być logiczny i zrozumiały w odbiorze. Niewskazane są elementy statyczne – poza ewentualnym utworem koncertowym. Dopuszczalna jest dowolność we wprowadzaniu niekonwencjonalnych elementów wzbogacających ogólne wrażenie pokazu, np. humor, taniec, różnego rodzaju rekwizyty. Należy jednak mieć na uwadze rangę i miejsce występu, np. inny pokaz przy pomniku pamięci narodowej, a inny na festynie z okazji Dnia Dziecka.

Musztra paradna wymaga od wykonawców bardzo precyzyjnego, zsynchronizowanego wykonania poszczególnych elementów: wykrok, marsz, równanie, krycie. To samo dotyczy wykonawstwa muzyki – cały program musztry paradnej powinien być wykonywany perfekcyjnie i z pamięci. Pokaz ten jest prezentacją mistrzowskiego, jednoczesnego wyszkolenia artystycznego muzyków. Od scenariusza, aranżacji utworów, elegancji ubioru, wyglądu zewnętrznego muzyków, pomysłowości i dynamizmu wykonywania zależy wizerunek orkiestry oraz ocena publiczności i jurorów.

Reasumując tamburmajor spełnia niezwykle ważną rolę w orkiestrze i to od niego w dużym stopniu zależy jak postrzegana jest cała orkiestra.

Mirosław Chilmanowicz

Tamburmajor, kapelmistrz Orkiestry Reprezentacyjnej Wojska Polskiego,
kapelmistrz, dyrygent
Orkiestry OSP Nadarzyn

Fot. archiwum orkiestry