Samo słowo psycholog wywołuje w ludziach różne emocje, z jednej strony ciekawość, z drugiej zaś strach i niepokój. Bywa, że psycholog mylony jest też z psychiatrą, czyli według potocznej opinii lekarzem, do którego chodzą tylko osoby chore psychicznie.

 Bardzo często obawiamy się, jak fakt, że korzystamy z pomocy psychologa zostanie odebrany przez innych. Spotykałam się z obawami strażaków, którzy nie chcieli skorzystać z pomocy specjalisty w obawie przed wyśmianiem przez kolegów. Twierdzili, że uznani zostaną za „wariatów”, ludzi słabych, którzy nie nadają się do wykonywania tego zawodu.

W artykule postaram się rozwiać mity, które narosły wokół zawodu psychologa i często są przyczyną tego, że ludzie w samotności zmagają się ze swoimi życiowymi trudnościami, lękami, depresją, zamiast skorzystać z porady i pomocy specjalisty. W związku z tym, że psycholog nie jest osobą, która często gości w ochotniczych strażach pożarnych, w artykule będę odwoływać się do zadań psychologów pracujących w Państwowej Straży Pożarnej.

Mam nadzieję, że uda mi się dzięki temu „odczarować” tajemniczych psychologów, a także zainspirować, jak wykorzystać ich wiedzę i umiejętności w strażach ochotniczych.

Strażacy pracujący w PSP po raz pierwszy stykają się z psychologiem, jak i psychiatrą podczas badań kwalifikujących do służby. Większość z nich nie ma najlepszych wspomnień i to często nie dlatego, że natrafili na niekompetentne osoby, ale w związku ze stresem, który przeżywali podczas wizyty, gdyż opinia wyżej wspomnianych specjalistów decydowała o przyjęciu do pracy. Trudno im sobie wyobrazić, że taka osoba, mogłaby ich wspierać, czy udzielić pomocy w życiowych kryzysach. I poniekąd mają rację.

Nie wszyscy psychologowie zajmują się pomocą psychologiczną. W zależności od miejsca pracy różne są zadania stawiane przed nimi. Przekładając to na grunt Państwowej Straży Pożarnej, mamy psychologów, którzy – jak wspomniałam wcześniej – zajmują się kwalifikacją do służby. Narzędziami ich pracy, poza rozmową, są różnego rodzaju testy psychologiczne (inteligencji, osobowościowe). Zadaniem tych specjalistów jest zaopiniowanie, czy dana osoba ma predyspozycje osobowościowe, które pozwolą jej sprostać niełatwym zadaniom związanym ze specyfiką zawodu strażaka.

Poza psychologami, którzy wydają opinie, są również psychologowie, którzy zajmują się edukacją – w szkołach, na specjalistycznych kursach omawiają zagadnienia psychologiczne związane ze specyfiką służby, takie jak: profilaktyka związana ze stresem i zdarzeniami traumatycznymi, psychologia tłumu, kierowanie.

Trzecia grupa psychologów zatrudnionych w PSP, to specjaliści, którzy zajmują się szeroko rozumianą pomocą psychologiczną. Do ich zadań należy prowadzenie szkoleń profilaktycznych, gdzie uczą strażaków, jak radzić sobie ze stresem. W sytuacji, gdy ratownicy uczestniczą w szczególnie trudnych akcjach, gdzie ofiarami są dzieci, gdzie jest duża liczba osób poszkodowanych, lub też gdy akcja przedłuża się w czasie, czy też w wyniku działań zostaje poszkodowany strażak, organizują spotkania tzw. debriefingi. Nazwa, jak przystało na język psychologów, jest bardzo tajemnicza, a oznacza spotkanie grupy strażaków, która brała udział w akcji ratowniczej, ocenianej przez nich samych lub przełożonych jako szczególnie trudna i stresująca. Spotkanie nie jest psychoterapią, ale ma charakter profilaktyczny.

Podczas spotkania uczestnicy mówią o swoich odczuciach, wrażeniach, spostrzeżeniach związanych ze zdarzeniem, mają szanse wysłuchać też opinii innych. Daje to możliwość z jednej strony odreagowania trudnych emocji, z drugiej bardzo cenne jest zobaczenie, że inni podobnie odczuwają to co się wydarzyło. Wiele osób mówi, że spotkanie debriefingowe było dla nich ważne z tego względu, że dowiedziały się, iż to co czują i myślą nie jest „nienormalne”, tylko jest zwykłą reakcją na szczególnie trudną sytuację. To co ważne, spotkanie to odbywa się nie wcześniej niż 24 godziny po zdarzeniu i nie później niż 72 godziny. Podczas spotkania obowiązuje zasada poufności, mówienia tylko w swoim imieniu i nieoceniania wypowiedzi innych oraz dobrowolności wypowiedzi.

Wracając do zadań psychologów zajmujących się pomocą psychologiczną, warto wspomnieć, że z częścią z nich można umówić się na indywidualne spotkania tzw. konsultacje psychologiczne, których celem jest przyjrzenie się wraz z psychologiem zgłaszanym problemom oraz wspólne znalezienie odpowiednich form pomocy.

Niektórzy psycholodzy w ramach udzielania pomocy psychologicznej mają uprawnienia do prowadzenia psychoterapii, czyli cotygodniowych spotkań, których celem jest lepsze zrozumienie siebie i swojego życia. To metoda wprowadzania zmian w swoim życiu, a w szczególności w sobie samym.

Psychoterapia może być krótkoterminowa – umożliwia pomoc w konkretnej sytuacji, takiej jak kryzys, konieczność podjęcia ważnej decyzji życiowej, rozwiązania konkretnego problemu. Trwa od 8 do 12 spotkań. Psychoterapia długoterminowa jest zaś pracą nastawioną na głębokie poznanie siebie i gruntowną zmianę w życiu. Trwa co najmniej dwa lata. Spotkania odbywają się raz lub dwa razy w tygodniu.

Nie zawsze strażacy chcą, czasami też nie mają możliwości, skorzystać z pomocy psychologicznej oferowanej przez psychologów zatrudnionych w strukturach straży pożarnej. Ale to nie znaczy, że muszą sami zmagać się ze swoimi problemami. W ramach różnego rodzaju poradni (szkolno-pedagogicznych, zdrowia psychicznego, uzależnień) można skorzystać z bezpłatnej pomocy psychologicznej. Zwykle nie potrzeba tam żadnego skierowania, ale najlepiej jest umówić się na wizytę wcześniej. Trzeba też przygotować się na pewien czas oczekiwania – od kilku dni do kilku tygodni, zależnie od liczby pacjentów.

Istnieje również możliwość korzystania z prywatnych gabinetów psychologicznych, ale tutaj, niestety, wizyty u specjalistów są odpłatne. Jak wybrać dobrego psychologa? Warto zasięgnąć opinii innych osób, ale trzeba pamiętać, że to co pasuje innym niekoniecznie musi odpowiadać nam. W przypadku wizyty u psychologa, ważne są nie tylko zawodowe umiejętności, ale również jego styl bycia, mówienia, usposobienie. W celu zapewnienia sobie bezpieczeństwa i gwarancji profesjonalizmu warto poprosić psychologa o pokazanie dyplomu, czy zaświadczeń potwierdzających jego kwalifikacje psychoterapeutyczne. Nie każdy psycholog jest psychoterapeutą.

Warto również wspomnieć kilka słów o psychiatrze, z którym często mylony jest psycholog. Psychiatra jest lekarzem, czyli osobą, która ukończyła studia medyczne i posiada ogólną wiedzę lekarską. W centrum jego zainteresowań znajduje się diagnozowanie i leczenie zaburzeń i chorób psychicznych. Tylko lekarz może stosować leczenie farmakologiczne, czyli przepisywać leki. Takiej możliwości nie ma psycholog. Psycholog nie jest lekarzem. Jest to specjalista o wykształceniu uniwersyteckim, posiada dobre przygotowanie teoretyczne do wykonywanego zawodu, zajmuje się diagnozą oraz pomocą psychologiczną. Stosuje wyłącznie metody psychologiczne: poradnictwo rodzinne, zawodowe, orzecznictwo. Wszelkie inne obszary działalności psychologa wymagają kształcenia podyplomowego. Zarówno lekarz psychiatra, jak i psycholog mogą zajmować się psychoterapią i po przejściu odpowiednich szkoleń posługiwać się tytułem psychoterapeuty. Warto zaznaczyć, że często psychiatra i psychoterapeuta współpracują ze sobą.

Zatem jeżeli zauważyłeś u siebie:

      słabą odporność na stres

      trudności w relacjach z ludźmi

      obniżony nastrój

      niskie poczucie własnej wartości

      powtarzające się kryzysy życiowe

      czujesz się wypalony w życiu zawodowym i osobistym

      nieustannie towarzyszy ci lęk

Skorzystaj z pomocy psychologa. Nie taki psycholog straszny…

Strony internetowe, które mogą pomóc w znalezieniu profesjonalnej pomocy psychologicznej:

      Interwencyjny Zespół Psychologiczny http://www.sgsp.edu.pl/uczelnia/izp/izp.php

      Polskie Towarzystwo Psychologiczne http://www.ptp.org.pl/

      Instytut Psychologii Zdrowia http://www.psychologia.edu.pl/

Anna Kubicka